Jak rozpoznać uzależnienie od aktywności fizycznej?

Choć może nam się wydawać, że uzależnienia od substancji psychoaktywnych są znacznie groźniejsze niż uzależnienia behawioralne, to np. bigoreksja, czyli zaburzone postrzeganie własnego ciała i przesadna troska o sylwetkę może wyrządzić w naszym życiu równie duże spustoszenie.

Niskie poczucie własnej wartości, zaburzenia równowagi neuroprzekaźników w mózgu, konsumpcyjne podejście do życia, neurotyczność, trudności w relacjach z innymi ludźmi oraz nieumiejętność radzenia sobie ze stresem to tylko niektóre czynniki, które sprzyjają  powstaniu uzależnień behawioralnych i sprawiają, że coraz częściej uciekamy od trudnych emocji w zachowania przymusowe, nad którymi nie jesteśmy w stanie zapanować.

Dotychczas przeprowadzone badania nie wyjaśniają w pełni działania mechanizmów odpowiedzialnych za powstanie uzależnień behawioralnych. Przyjmuje się, że uzależnienia od czynności, podobne jak uzależnienia od substancji psychoaktywnych są skutkiem wzajemnych oddziaływań czynników biologicznych, społecznych i psychologicznych.

Mimo, że uzależnienia większości z nas kojarzą się głównie z długotrwałym i nadmiernym piciem alkoholu lub zażywaniem narkotyków, to uzależnienia mogą dotyczyć również zachowań pozytywnie postrzeganych przez społeczeństwo np. ćwiczeń na siłowni czy zdrowego odżywiania.

Rozpoznanie pierwszych objawów uzależnienia behawioralnego nie jest łatwe. Trudnością może być fakt, że większość z nas od czasu do czasu robi zakupy dla poprawienia humoru, spędza długie godziny przed komputerem czy ćwiczy na siłowni dla poprawy sylwetki, rozładowania napięcia emocjonalnego.

Po czym poznać, że dzieje się z nami coś niedobrego? Kiedy podejmowanie z pozoru zwykłych czynności, jak korzystanie z komputera, jedzenie, zakupy czy troska o wygląd zewnętrzny zaczynają wymykać się spod kontroli? Wtedy, gdy czynności, które wykonujemy stają się dla nas czynnościami przymusowymi, negatywnie wpływają na nasze życie, a ich głównym celem nie jest osiągnięcie przyjemności lecz zredukowanie wewnętrznego napięcia.

„Uzależnić możemy się od wszystkiego” – to powiedzenie ma w sobie niestety sporo prawdy. Przyjrzyjmy się bliżej jednemu z wielu zachowań społecznie akceptowanych i aprobowanych, czyli ćwiczeniom fizycznym, od których również możemy się uzależnić. W tym przypadku o patologii świadczą przejawy nadmiernego zapotrzebowania na ćwiczenia fizyczne, ich częstość, a także intensywność.

  • zaabsorbowanie – aktywność fizyczna stają się najważniejszą życiową aktywnością. Zachowania, myśli i emocje zaczynają być zdominowane przez sport. Nawet, jeśli w danej chwili osoba nie ćwiczy, to jej myśli wciąż krążą wokół następnego treningu i momentu, w którym będzie mogła go wykonać.
  • modyfikacja nastroju – modyfikacja nastroju, odnosi się do subiektywnych doświadczeń ludzi, którzy zgłaszają się w wyniku szczególnie silnego zaangażowania w aktywność fizyczną. Zmiany te mogą być postrzegane jako specyficzny rodzaj strategii radzenia sobie (ucieczki przed codziennymi trudnościami).
  • tolerancja – pojawia się w momencie, w którym aby osiągnąć dotychczasowe efekty (poziom zadowolenia z wykonanego treningu) trzeba ćwiczyć dłużej, częściej, ciężej, bardziej intensywnie.
  • symptomy odstawienne – nieprzyjemne odczucia fizyczne lub psychiczne pojawiające się w momencie, w którym dana czynność zostaje przerwana lub jest niemożliwa do wykonania (trening zostaje przerwany lub inne zobowiązania wpływają na niemożność jego odbycia). Pojawiają się wtedy takie uczucia jak irytacja złość, chwiejność nastroju czy drażliwość.
  • konflikt – pojawiają się w chwili, gdy treningi zaczynają wpływać na życie prywatne, społeczne i zawodowe w znacznym stopniu. Mogą pojawić się konflikty interpersonalne, konflikty z pozostałymi działaniami (np. pracą, innymi zainteresowaniami), czy konflikty intrapsychiczne (sama osoba zaczyna dostrzegać jak duży wpływ ćwiczenia wywierają na jej życie, zaczyna mieć „mieszane uczucia” w związku z treningami).
  • nawroty – jest to tendencja do powracania do wcześniejszych wzorców zachowania (ćwiczenia stają się najlepszym sposobem redukcji stresu i trudno jest wypracować inne metody). Nawet po latach kontroli łatwo jest powrócić do starych wzorców.

Chcesz wiedzieć więcej? Przejdź do działu  uzależnienia

Monika Anna Sakowska | Psycholog fb-icon

Źródło: Terry, A., Szabo, A., & Griffiths, M. (2004). The exercise addiction inventory: A new brief screening tool. Addiction Research and Theory, 12(5), 489-499.
Ogińska-Bulik, N. Uzależnienia behawioralne – czym są i skąd się biorą?

ZOSTAW ODPOWIEDŹ